Tuesday, July 5, 2016

A.V. Laider



MAX BEERBOHM

Pasi nxorra gjërat e mia nga valixhet, shkova poshtë të prisja për të ngrënë drekën.
Ndjehesha mirë që isha përsëri këtu, në këtë hostel të vogël, të vjetër dhe të përgjumur, pranë detit. Hostel po them unë edhe pse ata vetë e shkruanin pa “s” madje vendosnin një theks si kapuç përmbi o. Kjo nuk më bënte të ndryshoja mëndje. Në të vërtetë ishte shumë i rehatshëm.

Kisha qenë këtu vetëm një vit më parë, në mes të shkurtit, pas një gripi që kisha
kaluar. Dhe përsëri isha rikthyer tani, pas një gripi tjetër gjithashtu. Asgjë nuk kishte
ndryshuar. Binte shi atëherë kur u largova dhe kamarieri – një i vetëm, një kamarier i
vjetër që kishte mbetur -  më kishte thënë që ishte vetëm një vesë shi. I njëjti
kamarier  ishte përsëri aty, krejtësisht siç e kisha lënë. Dhe vesa e shiut nuk kishte mbaruar ende.

Me të njëjtin ngulm ai binte përmbi rërë, me të njëjtin ngulm binte përmbi detin ngjyrë hekuri-gri. Unë qëndroja duke e parë nga dritaret e koridorit me një admirim të vërtetë. Dukej se nuk kisha ndonjë gjë më të mirë për të bërë. Çfarë mund të bëja e kisha bërë. Kisha mësuar përmëndësh përmbajtjen e një shkrese bojë qielli, e cila e ngulur në mur ekzaktësisht poshtë një kornize të gdhëndur të kurorëzimit të mbretëreshës Viktoria, jepte njoftim për një koncert që do të mbahej – ose më saktë do ishte mbajtur disa javë më parë – në bashkinë e qytetit për të mbledhur fonde për shoqatën e Varka-shpëtuesve. Ia ngula sytë barometrit, e godita lehtë, nuk m’u duk shumë i saktë. Pastaj hodha sytë nëpër stendën mbajtëse.

Këto stendat më tërhiqnin gjithmonë vëmëndjen. Zakonisht të paktën dy tre nga zarfat e mbërthyera në stendë kanë një lloj risie dhe freskie. Ato duken të sigurta që dikush do i marrë gjithësesi. Dhe pse jo? Pse të mos mendonin që Z. John Doe psh, ose Z. Richard Roe nuk do ktheheshin në çdo moment? Nuk e di. Ajo që mund të them eshtë se për mua kjo më duket një nga gjërat më të pamundura në botë. Por ajo që di është qe këto zarfat e reja akoma të shkëlqyeshme më prekin zemrën më shumë se ato të tjerat më të vjetrat, të pluhrosura dhe kokëulura. Dorëheqja e thatë të prek më pak se sa padurimi për atë që mund të mos ndodhë kurrë, dhe pastaj lakmia që duhet të venitet dhe thahet.

Të thartuara pa fund duken këto zarfat e vjetra. Madje nuk janë aspak të sjellëshme me ato të rejat. Nuk lenë rast pa i përqeshur dhe dekurajuar. Dialogje si ky i mëposhtmi janë krejt të zakonshëm:

Një zarf shumë i ri: Diçka më pëshpërin brënda meje që ai do të vijë një ditë!
Një zarf shumë i vjetër: E? Posi, mirë shumë! Ha ha ha! Pse nuk erdhi ai javën e kaluar kur TI erdhe? Çfarë arësyeje mund të kesh që supozon që ai do të vijë tani? Nuk është se ai është ndonjë frekuentues i rregullt i këtij vëndi. Ai madje nuk ka qënë këtu ndonjëherë. Emri i tij është pothuajse i panjohur këtu. Nuk besoj që supozon që ai do vijë se mos ka ndonjë shans për të gjetur TY? 

Nj.Z.Sh.R: Ndoshta është vërtet për të qeshur por diçka brënda meje më pëshpërit.

Nj.Z.Sh.V.:Diçka brënda TEJE? Vetëm duke të parë ty kupton që nuk ka asgjë brënda teje por vetëm një shënim i lënë për të nga një kushëri i tij. Pa më shih pak MUA! Ka tre faqe të shkruara imët brënda MEJE. Zonjës që unë i jam adresuar…

Nj.Z.Sh.R: Po zonjë, po; më ke treguar gjithçka rreth saj dje.

Nj.Z.Sh.V: Dhe do bëj të njëjtën gjë sot dhe nesër dhe çdo ditë pa pushim. Kjo  zonja e re ishte e ve. Ajo ka ardhur këtu kaq e kaq herë. Ishte delikate dhe ajri i këtushëm i bënte mirë. Ishte e varfër dhe tarifa ishte aq sa mund t’ia arrinte krahu. Ishte e vetmuar dhe kishte nevojë për dashuri. Këtu brënda meje qëndron një pohim pasionant dhe një propozim tepër i ndershëm, që i eshtë drejtuar asaj pas shumë e shumë kopjesh të shkruara dhe fshira, nga një zotëri që e kishte njohur atë pikërisht nën këtë çati. Ai ishte i pasur, ishte tërheqes, ishte në lule të jetës. Ai e kishte pyetur nëse mund t’i shkruante. Ajo e kishte pranuar me kenaqësi këtë kërkese. Ai me postoi mua për tek ajo menjëherë atë ditë që u rikthye në Londer. Unë mezi prisja të grisesha prej saj. Isha shumë e sigurt që ajo do më kishte mbajtur në gji të saj. Por ajo kishte ikur. Nuk kishte lënë asnjë adresë. Kurrë nuk u kthye më. Këtë ta them dhe do vazhdoj ta them, jo sepse dua simpatinë tënde prej axhamije – jo, faleminderit!- por që të gjykosh se sa më të vogla dhe të pakta janë mundësitë për veten tënde –

Lexuesi im patjetër që ka dëgjuar shumë nga këto dialogje po aq shpesh sa dhe unë. Ai do të dijë çfarë tamam ishte e pazakonëshme në këtë stendë para së cilës po qëndroja. Në shikim të parë nuk ka asgjë të jashtëzakonëshme. Por menjëherë unë dallova një shkrim dore që mu duk i njohur. Ishte shkrimi im. E pashë me vëmëndje, u mendova. Gjithmonë vjen një tronditje e lehtë pasi sheh nje zarf të vetes tënde pasi e ke hedhur në postë. Dukej sikur kishte kaluar nëpër shumë vështirësi. Por kjo ishte hera e parë në jetën time që shikoja një zarf timin që i copëtohej zemra mbërthyer në një stendë. Kjo ishte mizore. Pothuajse e pabesueshme. Kishte qënë krejtësisht mirësi ajo që me kishte shtyrë që të shkruaja një letër për “ Hiresine e Tij A.V.Leider” dhe ja rezultati! Nuk më kishte bërë përshtypje pse nuk kisha marrë përgjigje. Vetëm tani po kujtohesha që nuk kisha marrë ndonjë përgjigje. Në Londrën e rrëmujshme, kujtimi i A.V.Leider dhe shqetësimit të tij më kishin ikur shpjet nga mëndja. Por- eh, ja një mësim i mirë që të mos përpiqesh të bësh të pamundurën për t’i shkruar të njohurve të rastësishëm.

Zarfi im, dukej që nuk po më njihte mua si shkruesin e vet. Në vështrimin e tij kishte më shumë keqardhje ngaqë ishte i zbrazur. Pikërisht kështu më kishte parë njëherë një qenush që e kisha humbur dhe pas  shumë ditësh e kisha gjetur ne Qëndrën
Betërsi. “ Unë nuk e di se kush je ti, por, kushdo qofsh, më merr nën zotërim, më nxirr që këtu.” Këtë më thoshte vështrimi i qenushit tim. Këtë po më linte të kuptoja edhe zarfi.
Zgjata dorën tek stenda, duke dashur t’i bej një shpëtim të jashtëligjshëm dhe të shpejtë, por ndalova sapo dëgjova hapa pas shpinës time. Kamarieri plak kishte ardhur të më thoshte që dreka ime ishte gati. E ndoqa nëpër koridor por duke i hedhur një vështrim të qartë përmbi supet e mija që ta siguroja robinën e vogël se së shpejti do kthehesha.

Kisha oreksin e mprehtë të një të saposhëruari dhe ky ajri i detit e kishte nxitur akoma në një nivel më të lartë. Nën ndikimin e një dyzine goca deti dhe me një birrë të fortë, shpejt e hodha mënjanë inatin e paarësyeshëm që ndjeva karshi A.V.Leider. Madje po më vinte keq që ai nuk kishte marrë një përgjigjen e cila ndoshta do ta kishte ngushëlluar. Duke prekur kërminjt e detit, ndjeva nevojën e tij të dhimbshme për ngushëllim. Dhe së shpejti, anës së vatrës së madhe dhe të ndritshme në dhomën e vogël dhe të errët ku pihej duhan, atje ku një vit më parë, në pasditen e fundit të qëndrimit tim këtu, ne të dy folëm gjatë me njëri tjetrin, i rishikova në detaje eksperiencën e tij tragjike të cilën ai ma tregoi; dhe  mu rikthye menjëherë simpatia për të.

A.V.LEIDER – E kisha parë në librin-e-vizitorëve natën që ai kishte arritur. Unë përvete kisha arritur një ditë më parë dhe më kishte ardhur keq që nuk kishte ndonjeri tjetër që qëndronte aty. Një të saposhëruari anës detit do i kishte pëlqyer të kishte dikë që ta vëzhgonte, ta hetonte, në kohën e ngrënies. Isha i gëzuar kur, në mbasditen e dytë, gjeta të ulur në tavolinën për karshi një tjetër klient. Dhe akoma më shumë më gëzoi fakti që ai ishte klienti krejtësisht i duhur. Dukej enigmatik. Me këtë dua të them që nuk dukej si ushtarak apo si financier apo si artist apo ndonjë gjë tjetër të përcaktuar. Ai afronte një rrasë të pastër për meditim. Dhe falenderoj Zotin që nuk po e prishte të gjithë këtë kënaqësi duke u futur në bisedë me mua më vonë. Një burrë modestisht i pashoqërueshëm, me një padurim për të mos u përzier me njeri.

Oreksi i tij i çiltër, në kundërshtim me brishtësinë e tij të skajshme të paraqitjes dhe dobësinë në sjelljen e tij, më siguruan që ai gjithashtu sapo kishte kaluar një grip të rëndë. Ky ishte shkaku që më pëlqeu. Hera herës sytë tanë takoheshin dhe pastaj largonim vështrimin me shpejtësi. Vendosëm një rregull të pashpallur që të vëzhgonim njëri tjetrin indirekt. Isha i sigurt që fakti që kishte qënë sëmurë nuk ishte e vetmja arësye që ai më dukej interesant. Më dukej sikur kishte një melankoli shpirtërore, e imagjinoja atë njeri të trishtuar në shumicën e kohës, dhe kjo ishte një nga pasuritë e tij themelore. Hamendësoja që ishte i zgjuar. Gjithashtu mendoja që ishte njeri me imagjinatë. Në shikimin e parë nuk më ishte dukur njeri i besuar. Një kokë e mbushur me flokë të bardhë, komnbinuar me një fytyrë me pamje të re dhe vetulla të errta, e bën zakonisht një mashkull të duket pak sharlatan.
Por është budallallëk të gjykosh bazuar vetëm në një kombinim ngjyrash. Shpejt do pendohesha për përshtypjen e parë të mikut me të cilin drekoja. Më vonë ai filloi të më dukej simpatik.

Në çdo vënd tjetër përveçse në Angli do ishte e pamundur që për dy burra të vetmuar, pasi kishin kaluar sëmundje të rënda, të shpenzonin pesë apo gjashtë ditë në të njëjtin hostel dhe të mos shkëmbenin një fjalë të vetme. Kjo është një nga magjepsjet e Anglisë. Nëse Leider dhe unë do kishim lindur në një tjetër vënd përvec Anglisë, do ishim njohur me njëri tjetrin para se mbasditja e parë të mbaronte, në dhomën e vogël ku tymosej duhani dhe do e gjenim veten tonë të lidhur pazgjidhshmërisht në bisedime me njëri tjetrin gjatë gjithë qëndrimit tonë atje.

Ndoshta vërtet që do e kishim pëlqyer njëri tjetrin  më shumë se gjithë njerëzit e tjerë që kishim takuar. Ky ndryshim do kishte ndodhur tek të dy ne. Por kur mendonim që do kishim humbur qetësinë dhe lirinë, e gjitha ajo nuk na hynte në llogari. Ne i  përkuleshim lehtë njëri tjetrit ndërsa hynim dhe dilnim në dhomën e ngrënies apo të duhan-pirjes dhe kur takoheshim në hapësirën e gjërë të rërës apo në dyqanin që kishte një raft librash të zbehur që qarkulloheshin. Kjo ishte e gjitha. Dëshira jonë e përbashkët për vetmi ishte një hallkë pozitive e lidhjes sonë.
Nëse ai do kishte qënë më i vjetër se mua, përgjegjësia për heshtjen midis nesh do kishte qënë krejtësisht e tij. Por ai nuk ishte, sipas gjykimit tim, më shumë se pesë apo gjashtë vjet para meje dhe kështuqë unë do kisha mundur pa ndonjë sjellje të pa vënd ta kisha hedhur vetë atë hapin e rëndë dhe të rrezikshëm, të cilin anglezët e quajnë, me një drithërimë, “ thyerja e akullit”. Ai kishte arësye pra që të me ishte po aq mirënjohës mua, sa edhe unë atij. Cdo njëri nga ne, as më shumë as më pak, sinqerisht edhe pse në heshtje njihte detyrimin tek tjetri. Dhe kur në mbasditen e fundit të qëndrimit tim, akulli faktikisht ishte thyer nuk kishte pasur ndonjë gjë të qëllimshme nga ndonjëri nga ne: asnjë nga ne nuk mund të fajësohej.
Ishte e dielë mbasdite. Unë kisha qënë jashtë për një shëtitje të gjatë të fundit dhe u ktheva vonë për darkë. Leider ishte ngritur nga tavolina pothuajse menjëherë pasi unë u ula në timen. Kur hyra në dhomën e tymosjes e gjeta duke lexuar një reçension nga një gazetë javore që unë e kisha sjellë një ditë më parë.U krijua njëfarë krize. Ai nuk mundej që në heshtje të më jepte gjashtë pensët dhe unë nuk mund ti pranoja në heshtje gjithashtu. U krijua një krizë. Ai i qëndroi përballë me burrëri.Kërkoi të falur, duke e formuluar me fjalë në mënyrë të hijshme. Jo nëpërmjet shenjave por gojarisht, unë iu luta të vazhdonte leximin. Por kjo, sigurisht ishte një këshillë e kotë përsosmërie. Kodi shoqëror na detyronte që të flisnim tani. Ne iu bindëm atij kodi si burra. Që ta siguroja se pozicioni jonë nuk ishte kaq i dëshperuar sa dukej, në mundesinë më të parë i thashë që unë do largohesha të nesërmen herët në mëngjes. Me tonin e kësaj “ Oh, vërtet do ikni?” ai guximshëm la të kuptohej që atij i vinte keq, edhe në këtë moment, që dëgjonte këtë gjë. Në një farë mënyre atij vërtet që mund ti vinte keq. Ne kishim shkuar kaq mirë të dy, ai dhe unë. Asgjë nuk mund ta fshinte kujtimin e kësaj gjëje. Dukej që edhe tani po e përforconim një gjë të tillë. Gripi i rëndë nuk ishte e vetmja temë e jona. Ne kaluam nga kjo tek reçensioni javor i mëparshëm, dhe tek një letërkëmbim që ishte ndezur aty mbi besimin dhe arsyen.
Ky letërkëmbim kishte arritur tani në fazën e katërt dhe të parafundit – në fazën Australiane. Eshte e vështirë të parashikosh pse këto letërkëmbime mbijnë; është e ditur vetëm që mbijnë, papritur, si rrëmujat në rrugë. Vjen një moment që të duket sikur e gjithë rraca Anglisht-folëse është në mënyrë të pavetëdijëshme duke plasur të ketë mendimin e vet përmbi ndarjen e paskajores, apo zakonet e zogjve shtegëtarë, apo besimi dhe arësyeja, apo çfarë-jo. Çfarëdo recension javor që ndodh në të tilla momente, që përmban ndonjë referencë, qoftë kjo edhe e dobët, lidhur me temën në fjalë, rihap stuhinë. Pjesmarrësit e letrave marrin pjesë nga të gjithë qoshet e ishullit Britanik. Këta përforcohen nga kanadezët, me shpërthim të plotë. Pas disa javësh më vonë anglo-indianët i mëshojnë problemit. Gjatë udhës kemi dhe ndihmën e kushërinjve nga Australia. Por në këtë kohë sidoqoftë, ne të dheut nënë, kemi arritur në goditjen e dytë dhe aq këmbëngulës sa jemi që të zëmë vëndin kryesor, sa më në fund edhe editori humbet durimin dhe thotë: “ Ky letërkëmbim tashti duhet të përfundojë.—Ed.” Dhe shume i çuditur se si në këtë qiell e këtë dhè ai e lejoi fillimisht një gjë të tillë kaq të mërzitëshme dhe idiote që të fillonte.
I tregova me gisht Leider  një nga letrat Australiane që veçanërisht  më kishte tërhequr në problemin e rradhës. Ishte nga “ Një Burre nga Melburni” dhe ishte nga ato llojet e vrazhdëta që deklarojnë që “ të gjithë ju letërshkruesit ja keni mësyer errësirës” dhe pastaj e gjen zgjidhjen e gjithë problemit në një përshkënditje të mprehtë dhe të shkurtër. Shkëndija në shembullin në fjalë ishte “ Arësyeja ështe besim, besimi arësye – kjo është e gjitha që njohim në këtë tokë dhe kjo është e gjitha që duhet të njohim”, pastaj shkruesi i bashkëngjiste prezantimin e vetvetes i cili ishte “Një Burrë nga Melburni”.
I thashë Leider se sa rehatuese ishte, që pas një gripi të rëndë, të lexoje diçka që nuk kishte asnjë kuptim. Leider ishte i prirur që ta merrte letrën më seriozisht se sa unë, dhe të tregohej pak metafizik. I thashë që për mua besimi dhe arësyeja janë dy gjëra të ndryshme, dhe meqë nuk jam dhe kaq i mirë në metafizikë, pra në një nivel diçka mesatar, ofrova një shembull të qartë, që ta tërhiqja bisedën në një truall ku unë mund të ndjehesha më i sigurt.
“Leximi i vijave të dorës, për shembull,” i thashë. : “Thellë diku brënda meje unë besoj në kuptimin e vijave të dorës.”
Leider ktheu karriken.
“Beson në leximin e vijave të dorës?”
Unë hezitova.
“Po, në njëfarë mënyre po. Pse? As vetë nuk e di përse. Mund të gjej shumë arësye për ta përbuzur këtë ide. Për llogjikën time është krejtësisht e papranueshme. Sigurisht që forma e duarve do të thotë diçka,eshtë pak a shumë si një shenjë treguese e karakterit. Por idea që e shkuara ime dhe e ardhmja janë plotesisht të vizatuara qartë në pëllëmbët e mija – “ mblodha supet.
“Nuk të pëlqen kjo si ide?” tha ai me një zë të butë jo prej teoricieni.
Laider e ktheu karrigen siç ishte.
“Unë vetëm thashë që nuk më duket e natyrshme”
“Por prap ti e beson?”
“Me një besim të panatyrshëm, po, e besoj”
“Je i sigurt që arësyeja që e quan këtë ide ‘e panatyshme’ nuk është sepse ty thjesht nuk të pëlqen?”
“Po mirë,” i thashë me shpresën drithëruese që ai ishtë një bashkudhëtar në absurditet “ a nuk të duket edhe ty e panatyrshme?”
“Më duket e çuditëshme.”
“Oh, absolutisht po.”
“Urraahhh!”
Ai qeshi me kënaqësinë time, dhe unë, duke rrezikuar të bie në ngatërresën e metafizikës, e konsiderova sikur ishte duke qëndruar sup më sup me mua kundër “Nje Burrë nga Melburni”. Këtë konsiderim ai e refuzoi me mirësjellje.
“Ti mund të më mendosh që unë jam shumë prozaik,” tha ai, “por unë nuk mund të besoj pa fakte konkrete.”
“Po mirë, unë jam po aq prozaik sa ty dhe po aq në situatë të pafavorshme: Unë nuk mund ta konsideroj besimin tim si provë, dhe unë nuk kam asnjë provë tjetër për të paraqitur.”
Ai më pyeti nëse kisha bërë ndonjëherë ndonjë studim në leximin e vijave të dorës. Iu përgjigja që kisha lexuar një libër të Desbarolles disa vite më parë, dhe një tjetër të Heron-Allen. Por, pyeti ai, a isha përpjekur ndonjëherë të lexoja dorën time apo duart e miqve të mi? I rrëfeva se praktika ime e tanishme në leximin e dorës kishte qënë thjesht e një lloji pasiv- si zgjatja e menjëherëshme e dorës tek çdokush që do kishte vullnetin e mirë të ma “lexonte” dhe përkëdhelte për pak minuta egoizmin tim. ( Shpresoja qe Leider mund ta bënte këtë.)
“Në këtë rast pothuajse do çuditesha” shtoi ai “ që ti nuk e ke humbur besimin tënd pas gjithë atyre gjërave pa kuptim që mund të kesh dëgjuar. Ka kaq shumë vajza të reja që duan të merren me leximin e vijave të dorës. Jam i sigurt që të pesta virgjëreshat budallaçka të parabolës në bibël duhet të ishin ‘ shumë të zonjat’ në këtë gjë dhe të thonin, :’Ti mund të udhëhiqesh por jo të zvarritesh’ dhe ‘ti ka shumë mundësi të kesh një sëmundje midis moshës dyzet dhe dyzetepesë vjeç’ dhe ‘ti nga natyra je përtac por mund të bëhesh shumë energjik nëse shpreson në diçka’. Dhe shumë të tjerë që e ushtrojnë si profesion, më kanë thënë që janë po kaq qesharak sa dhe ato vajzat e reja.”
Për nder të profesionit, unë përmenda tre profesionistë të cilët i kisha konsideruar vërtet të mirë në leximin e karakterit. I rrëfeva që, në fakt, të tre ata kishin gjetur gjërat thelbësore. Kjo u duk sikur e kënaqi atë. Më pyeti nëse ndonjëri nga ata kishte parashikuar ndonjë gjë që ishte bërë më pas realitet. I rrëfeva që të tre ata kishin parashikuar që do bëja disa gjëra, të cilat unë i kisha bërë krejt në mënyrë të papritur. Pastaj më pyeti nëse përbënin këto, në ndonjë farë shkalle, ndonjë copëz provë. Iu përgjigja që e konsideroja këtë si një shans- madje si një shans i mrekullueshëm.
Superioriteti i buzëqeshjes së tij të trishtuar po fillonte të më ngrinte nervat. Doja që ai të shihte që ishte po aq pakuptim sa dhe unë.
“Le ta zemë,” thashë unë – “le ta zemë, për hir të bisedës, që ti dhe unë nuk jemi gjë tjetër por robotë të pashpresë të krijuar për të bërë këtë dhe atë, dhe të na bëjnë pikërisht këtë dhe atë. Le ta zemë, që në fakt, NUK KEMI ndonjë vullnet të lirë apo ndonjë gjë të këtij lloji. Sa do ishte e mundëshme apo e besueshme që Fuqia që na modeloi ne do merrte mundimin që të shënonte në kod në duart tona pikërisht çfarë kishte planifikuar për ne?”
Leider nuk iu përgjigj kësaj pyetje; por ai në mënyrë të bezdisëshme më bëri një tjetër pyetje.
“Beson në vullnetin e lirë?”
“Po, sigurisht. Do varja veten nëse do isha një robot.”
“Dhe ti beson në vullnetin e lirë, njësoj si në vijat e dorës – pa ndonjë arësye?”
“Oh jo. Çdo gjë na tregon ne që mund të kemi vullnet të lirë.”
“Çdo gjë? Çfarë për shembull?”
Kjo për më tepër më futi mua në qoshe. Unë iu shmanga, aq lehtësisht sa munda, duke thënë:
“Mendoj që TI do thoshe është e shkruar në duart e mija që unë besoj në vullnetin e lirë”
“Ah, nuk kam pikë dyshimi që është.”
I zgjata duart por për zhgënjimin tim të madh ai i hoqi sytë menjëherë prej tyre. Nuk po buzëqeshte më. Kishte një shqetësim në zërin e tij ndërsa më spjegonte që ai nuk shihte më kurrë duart e njerëzve tashmë.
“Kurrë, as tani as ndonjëherë.” Ai tundi kokën sikur të shkundëte prej saj ndonjë kujtim.
Po më vinte turp nga mungesa ime e taktit. Nxitova ta ndihmoj në këtë moment të pakëndshëm duke thënë që nëse –unë- do kisha mundësi të lexoja duart nuk do e kisha bërë nga frika e gjërave të pakëndëshme që mund të shihja aty.
“Gjëra të pakëndëshme, po” pëshpëriti ai, duke pohuar me vështrim nga zjarri.
“Jo,” thashë per tu vetëmbrojtur, “nuk ka asgjë të pakëndëshme, me sa di unë, që mund të lexohet në duart e mija”
Ai e ktheu vështrimin nga zjarri tek unë.
“Ti për shembull nuk je vrasës?”
“Oh, jo,” iu përgjigja më një të qeshur nervoze.
“-Unë- jam.”
Ky ishte më shumë se një moment i pakëndshëm, ishte i dhimbshëm për mua; dhe unë kam frikë se fillova të belbëzoj apo u zmbrapsa, sepse ai menjëherë më kërkoi të falur.
“Nuk e di” u çudit ai, “ pse e thashë këtë. Zakonisht unë jam njeri fjalëpakë. Por ndonjëherë-“ Ai mblodhi vetullat. “ Çfarë duhet ta medosh për mua!”
Iu luta që ta hiqtë këtë çështje nga mëndja e tij.
“Eshtë një gjë e mirë nga ana jote që e thua këtë; por- unë e futa veten time si dhe ty në një pozicion shumë të papërshtatshëm. Dua të të kërkoj që të më besosh që nuk jam nga ato lloj njerëzish “ që kërkohen” nga policia. Do më kishte përzënë çdo stacion policie ku do e kisha dorëzuar veten time. Nuk jam vrasës në kuptimin e mirëfilltë të fjalës. Jo.”
Fytyra ime duhet të ishte çelur dukshëm sepse, “Ah,” tha ai,” mos imagjino gjëra të kota,  unë në fakt nuk jam vrasës fare. Moralisht, po, jam.” Ai pa orën. I thashë që nata sapo kishte rënë. Ai më siguroi që historia nuk ishte e gjatë. Unë e sigurova që do doja të ishte e gjatë. Mu përgjigj që isha tepër i sjellshëm. Unë e mohova. Ai më paralajmëroi që ajo që do më tregonte do tentonte të forconte besimin tim të pavullnetshëm  në leximin e vijave të dorës, dhe të lekundëte të kundërtën, besimin shumë të çmuar në vullnetin e lirë. Unë i thashë “ as mos e mendo”. Ai zgjati duart mendueshëm në drejtim të zjarrit. Unë u mbështeta rehatshëm në karrige.
“Duart e mija,” tha ai, duke ia ngulur sytë shpinës së tyre, “ janë duart e një burri tepër të dobët. Guxoj të them që ti  njeh aq nga leximi i duarve sa ta dallosh këtë vetë.E vure re delikatesën e gishtit të madh dhe dy gishtave të vegjël. Këto janë duart e një burri të dobët dhe tepër të ndjeshëm- të një burri pa besim në vetvete, të një burri që do hezitonte në ndonjë rast urgjent. Një lloj duarsh Hamletiane,” ai u mendua. “Dhe unë jam si Hamleti, në anë të tjera të tij gjithashtu: Unë nuk jam budalla, jam me një prejardhje fisnike, por jam i pafat.
Por Hamleti ishte më me fat se unë në një gjë: ai ishte vrasës aksidentalisht, kurse vrasja që unë shkaktova një ditë katërmbëdhjetë vjet më parë- dhe duhet të të them që nuk ishte vetëm një vrasje por disa vrasje që bëra- të gjitha i detyroheshin kësaj dobësisë time të mjerë të trashëguar, nga përçmimi i vetes time.
“Unë isha njezet-e-gjashtë, jo, njëzeteshtatë vjeç dhe po kaq person i papërshkrueshëm saç jam edhe tani. Duhet të kisha filluar punë si avokat. Në fakt më kishin kërkuar që të filloja punë në avokati. E kisha injoruar kërkesën. Nuk kisha pasur kurrë qëllim që ta praktikoja dhe nuk e praktikova kurrë.Thjesht doja një justifikim në sy të botës për ekzistencën time. Mendoj që avokatia e vetme që kam bërë është kjo që po bëj tani para teje. Unë po mbroj një vrasës. Im atë më kishte lënë mjaft pasuri në para. Isha i aftë të shkoja në udhën time të pa qëllimshme, duke bërë atë që më pëlqente më shumë sa herë që më jepej rasti. Kisha disa gjëra të qëndrueshme që më pëlqenin. Leximi i vijave të dorës ishte njëri prej tyre. Më shumë më vinte turp nga kjo veti. Më dukej po aq absurde sa  të duket edhe ty. Por njësoj si dhe ty unë besoja në të. Ndryshe nga ty, unë kisha bërë më shumë se sa të lexoja një libër rreth kësaj gjëje. Kisha lexuar libra të panumurta. Kisha lexuar të gjithë duart e miqve të mi. Kisha testuar dhe testuar përsëri pikat në të cilat Desbarolles ndryshonte nga Gipsies, dhe- mirë, kisha shkuar nëpër të aq shumë, sa isha aq në zë për lëximin e vijave të dorës, sa  mund të jetë një burrë që nuk i ka kushtuar gjihtë jetën e tij leximit të duarve.
“Një nga gjërat e para që kisha parë në dorën time, sapo kisha mësuar të lexoj vijat, ishte që rreth moshës njëzet-e-gjashtë do kisha një shpëtim të ashpër nga vdekja – nga një vdekje e dhunëshme. Ishte një thyerje e pastër në vijën e jetës, dhe një katror që e lidhte- katrori mbrojtës, ti e di. Shenjat ishin të njëjta në të dyja duart. Do ishte shpëtimi më i vështirë i mundshëm. Dhe unë nuk do kisha asnjë plagosje gjithashtu. Kjo ishte ajo që më shqetësonte. Ishte një vijë e dobët që lidhte thyerjen e vijës së jetës, me një yll në vijën e vdekjes. Përkundrejt yllit ishte një tjetër katror. Unë do rimëkëmbesha nga plagosja, çfarëdo që ajo të ishte. Por nuk ishte se më ngeli mendja aty. Pasi arrita moshën njëzet-e-gjashtë, fillova të mos ndjehesha rehat. Ajo gjëja mund të ndodhte në çdo moment. Në leximin e vijave të dorës, ti e di, është e vështirë të përcaktosh saktësisht momentin kur do ndodhë ngjarja në vitin e saktë. Kjo ngjarje do ndodhte kur unë të isha RRETH njëzet-e-gjashtë; por mund të ndodhte kur të bëhesha njëzet-e-shtatë ose mund te ndodhte  pa arritur njezet-e-gjashtë.”
“Dhe unë mbaj mënd ti thosha vetes që mund të mos ndodhë fare. Arësyeja ime rebelonte kundër gjithë idesë së leximit të vijave të dorës, njësoj si dhe aresyeja jote. Unë  përbuzja besimin tim në këtë gjë, njësoj siç ti përbuz tëndin. Përpiqesha të mos tregoja atë kujdesin qesharak kurdoherë që kapërceja një rrugë. Jetoja në Londër në atë kohë. Makinat nuk përdoreshin akoma nëpër rrugë, por – çfarë orësh, mund të kem kaluar duke qëndruar në një kthesë, duke u matur kaq shumë, dhe ishte kaq e vajtueshme. Ishte për të ardhur keq që nuk kisha një punë të përcaktuar me të cilën të merresha. Isha një nga viktimat e vetvetes. Erdhi një kohë që udhëtoja me karroca me katër rrota në vënd të karrocave dy rrotëshe dhe prap kisha dyshim në katër-rrotëshin. Oh, të siguroj që isha vërtet për të qarë hallin.
Nëse një udhëtim me tren mund të evitohej, unë e evitoja. Xhaxhai im kishte një pronë në Hampshire. Unë bëja shumë pas tij dhe pas gruas së tij. Në shtëpinë ë tyre ishte i vetmi vënd ku unë shkoja për të ndejtur. Isha atje për një javë në nëntor, jo larg ditëlindjes sime të njëzet-e-shtatë.Kishte edhe njerëz të tjerë dhe në fund të javës të gjithë bashkë udhëtuam për në Londër. Ishim gjithsej gjashtë veta në vagon: Kolonel Elbourn gruaja e tij dhe vajza e tyre, që ishte rreth gjashtëmbëdhjetë vjeç dhe një tjëtër çift të martuarish, Brett-ët
Unë kisha qënë në Ëinchester me Brett-ët, por që në atë kohë nuk i kisha parë më. Ai punonte në Indi dhe ishte në shtëpi me leje. Gruaja e tij do rrinte në Angli për disa muaj dhe pastaj do shkonte tek ai. Kishin pesë vjet të martuar. Ajo ishte njëzet-e katër vjeç. Ai më tregoi për moshën e saj. Elbourn-ët nuk I kisha takuar kurrë më parë. Ishin njerëz shumë tërheqës. Po ia kalonim shumë mirë të gjithë. I vetmi shqetësim ishte që natën e kaluar gjatë darkës, xhaxhai im më pyeti nëse unë akoma e vazhdoja atë “ punën e arixhinjve”  siç e quante ai gjithmonë; dhe sigurisht tre zonjat ishin jashtëzakonisht të ngazëllyera dhe mu lutën që të ‘ shihja’ duar e tyre. I thashë që e gjitha ishte e pakuptimtë, që kisha harruar gjithçka dija dikur, u përpoqa të gjeja justifikime të ndryshme; dhe çështja u harrua. Ishte e vërtetë që kisha hequr dorë nga leximi I duarve. Përpiqesha të evitoja çdo gjë që më kujtonte çfarë ishte e shkruar në duart e mija.Dhe kështu, mëngjesin e ardhshëm, mu duk e mërzitëshme kur menjëherë pasi treni u nis, Zj Elbourn tha që do ishte ‘ shumë e pamëshirshme’ nga ana ime nëse do refuzoja të shihja duart e tyre.Vajza e saj dhe Zj Brett gjithashtu thanë që do ishte ‘e ashpër’ nga ana ime; dhe të gjitha po hiqnin dorezat e tyre, dhe – mirë, natyrisht unë u dorëzova.
“Fillova sipas metodës së njohur me duart e Zj. Elbourn, në mënyrën e zakonëshme, ti e di, fillimisht duke skicuar karakterin nisur nga shpina e duarve; dhe ishte heshtja e zakonëshme që thyhej nga zhurmat e vogla të zakonëshme- mërmërimat e miratimit nga i shoqi, gugitjet e pranimit nga e bija. Kërkova që të shihja pëllëmbët dhe prej tyre plotësova hollësira të karakterit të Zj. Elbourn përpara se të shkoja tek ndodhitë që do i ndodhnin në jetë. Por ndërsa po flisja me mëndje po llogarisja moshën e Zj Elbourn. Me vështrim të parë në duart e saj, kisha parë që ajo nuk kishte qënë më shumë se njëzet-e-pesë kur ishte martuar. Vajza ishte gjashtëmbëdhjetë. Le ta zemë se vajza ishte lindur një vit më pas- sa do ishte e ëma? Dyzet-e-tre, po. Jo më shumë se kaq, gruaja e shkretë!
Leider pa nga mua.
“Pse ‘e shkreta grua’ do çuditesh ti? Mirë, në vështrim të parë, unë pashë të tjera gjëra përveç vijës-së martesës. Kisha parë një shkëputje totale në vijat e jetës dhe të fatit. Kisha parë një vdekje të dhunshme. Në çfarë moshe? Jo më vonë, nuk ishte e mundur më vonë se dyzet-e-tre. Ndërsa flisja për gjërat që i kishin ndodhur në vajzërinë e saj, pas koke më rrinte ideja e këtyre vijave të katastrofës. Ishta tmerrësisht i çuditur se si ajo ishte akoma gjallë. Ishte e pamundur që midis saj dhe katastrofës të ishin vetëm pak muaj te mbetur. Dhe gjithë kohën që flisja, besoj që e kisha mbajtur veten mjaft mirë, sepse me sa kujtoj kur mbarova kisha një lloj brohoritje nga Elbourn-ët.
“ Ishte një lehtësim të kthehesha tek një tjetër çift duarsh. Zonjusha Brett ishte një krijese e re zbavitëse, dhe duart e saj ishin shumë karakteristike, dhe bukurisht të veçanta në formë. I lejova vetes të bëhem më tepër kapriçioz rreth tregimit të natyrës së saj dhe duke filluar kështu si kot, vazhdova në të njëjtën mënyrë edhe pasi ajo kishte kthyer duart nga pëllëmbët. Në këto pëllëmbë ishte e riprodhuar e njëjta shenjë që kisha parë tek Zj Elbourn. Ishte sikur të ishte kopjuar saktësisht nga njëra tjetra. I vetmi ndryshim ishte në vëndin ku ishin vendosur; dhe ishte ky ndryshim që ishte pika më e tmerrëshme. Mosha fatale në dorën e Zonjushes Brett ishte- jo e shkuara, jo, por kjo ku ishte AJO tani. Por ajo duhet të kishte vdekur kur kishte qënë njëzet-e-një. Njëzetetre do kishte qënë afati I fundit më i largët. Ajo ishte njëzet-e-katër tani, ti e di.
“Të thashë më parë që jam një burrë i dobët.  Dhe tani do të të jap një provë të mirë të kësaj që thashë. Por përsëri unë tregova një sasi force atë ditë- po, edhe atë ditë e cila më ka poshtëruar dhe hidhëruar gjatë gjithë vazhdimit të jetës time. As fytyra dhe as zëri im nuk më tradhëtuan kur në pëllëmbën e Dorothy Elbourn unë u përballa me të njëjtën shenjë. Ajo ishte e dëshiruar që të njihte të ardhmen, fëmija e shkretë! Besoj që i fola për të gjitha sjelljet dhe gjërat që do i ndodhnin. Dhe ajo nuk kishte asgjë për të ardhmen – hiç asgjë fare- asgjë në këtë botë.
“Dhe ndërkohë që po flisja, vjen tek mua një dyshim që çudi se si nuk më kishte ardhur më parë. E gjen dot çfarë ishte? Më bëri të ndihesha shumë i ftohtë dhe i huaj. Vazhdova të flisja. Por gjithashtu – në të njëjtën kohë, duke folur - po mendohesha. Dyshimi nuk ishte siguri. Kjo nënë me këtë vajzë ishin gjithmonë bashkë. Çfarë ishte thënë të ndodhte për njërën në ndonjë vënd- kudoqoftë -do ndodhte edhe për tjetrën. Por një fat i njëjtë, në një të ardhme të barabartë në kohë ishte e thënë edhe për zonjën tjetër që ishte me ne. Ngjashmëria nxiste shumë kureshtjen. Ja ku ishim bashkë të gjithë-këtu, ata dhe unë-Unë që parashikohej që të shpëtoja me dredhi, pikërisht në këtë moment, ajo që ata, pikërisht në këtë moment, duhet ta vuanin. Oh kishte një konkluzion për tu nënvizuar. Por nuk është konkluzion shumë i sigurt, i thashë vetvetes. Dhe unë vazhdoja te flisja dhe flisja dhe kishte lëkundje andej  këtej të zhurmshme drejt- çfarë gjëje? Ishte një tren i shpejtë. Vagoni ynë ishte pranë lokomotivës. Unë po flisja me zë të lartë. E dija shumë mirë çfarë do kisha parë në duart e kolonelit. I thashë vetes që nuk dija gjë. I thashë vetes që edhe në këtë momënt ajo që më tmerroi nuk ishte e sigurt që do ndodhte. Nuk mendoj që po tmerrohesha për veten time. Unë nuk isha kaq ‘për të qarë hallin’ sa e gjithë të tjerët- në këtë moment. Ishin ata të gjithë për të cilët po mendoja-vetëm për ata të gjithë. Fola nxitimthi mbi karakterin dhe karierën e kolonelit. Isha i përciptë. Ajo që doja ishte dora e Brett-it. ATO ishin duart që kishin rëndësi. Nëse ATO do kishin të njëjtën shenjë-kujtohu, Brett do nisej për në Indi javën e ardhshme, ndërsa gruaja do qëndronte në Angli. Ato do ishin të larg njëri tjetrit . Pra—
E pashë dhe shenjat ishin aty. Dhe unë nuk bëra asgjë prej gjëje por vazhdova ta mbaja biseden rreth karakterit të Brett-it. Kishte diçka që mund të bëja. Doja që ta bëja. Doja që të hidhesha tek dritarja dhe të tërhiqja litarin e nidhmës së shpejtë. Një gjë kaq e thjeshtë për tu bërë. Agjë nuk është më e lehtë për të ndaluar një tren. Vetëm i jep një të tërhequr të fortë dhe treni ngadalëson shpejtësinë, derisa gradualisht ndalon krejt. Dhe roja vjen në dritaren tënde. Dhe ti ia shpjegon rojes.
“Asgjë më e thjeshtë se sa ti thuash atij që do ketë një përplasje. Agjë më e thjeshtë se sa të ngulësh këmbë që ti dhe miqtë e tu dhe çdo pasagjer tjetër i atij treni duhet të dali përjashta menjëherë. A KA gjëra më të lehta se kjo? Disa nga KËTO unë guxoj të them që duhet t’i kisha bërë. Këtë gjë do e bëja. Oh, unë isha i vendosur që ta bëja direkt menjëherë.
“Thashë gjithe ç’kisha për të thënë rreth duarve të Brett-it. Argëtimi kishte ardhur në fund. Më kishin falenderuar dhe komplimentuar të gjithë me rradhë. Isha krejtësisht i lirë. Tani do bëja atë që kisha ndërmënd të bëja. Isha i vendosur, po.
“Ishim në rrethinat e Londrës. Ajri ishte gri dhe i dendur; dhe Dorothy Elbourn tha:’Oh, ja kjo Londra e vjetër dhe e tmerrëshme. Besoj që aty edhe mjegulla është e vjetër!’ Dhe pastaj dëgjova të atin që thoshte diçka mbi ‘parandalimin’ dhe një ‘akt të shkurër të Parlamentit’ dhe ‘qymyr antracit’. Dhe unë qëndroja dhe i dëgjoja dhe i aprovoja dhe-“
Leider mbylli sytë. Ngriti duart ngadalë në ajër.
“ Unë u thashë që kisha një dhimbje koke shkatërruese. Dhe kur e thashë këtë, më thanë që të mos flisja. Isha në një shtrat dhe infermieret me thoshin gjithë kohën që të mos flas. Isha në spital. E kuptoja këtë; por nuk dija pse isha atje. Një ditë doja të dija pse isha atje dhe kështuqë pyeta. Ndjehesha më mirë tani. Ata më thanë shkallë shkallë që kisha pasur një goditje të trurit. Më kishin sjellë në gjëndje të pandërgjegjshme në të cilën kisha qëndruar për dyzet-e-tetë orë. Kisha qënë në një aksident, në një aksident hekurudhor. Kjo mu duk e çuditëshme. Kisha arritur krejtësisht në rregull në shtëpinë ë xhaxhait dhe nuk kujtoja më asgjë nga udhëtimi i mëpasëm. Në rastet e goditjes së trurit, ti e di, nuk është ë pazakonëshme për pacientin të harrojë çdo gjë që ka ndodhur menjëherë para aksidentit; mund të krijohet një hapësirë boshe prej disa orësh. Ky ishte rasti im. Një ditë xhaxhai u lejua që të vinte dhe të më shihte. Dhe në njëfarë mënyre, krejt paparitur,në sy të tij, boshllëku u mbush. Mu kujtua si një shkrepëtimë çdo gjë. Megjithatë isha i qetë. Ose e bëra veten që te dukesha i  tillë, sepse doja të dija se si kishte ndodhur përplasja. Xhaxhai më tha që shoferi i trenit nuk kishte mundur që të shihte një shenjë për shkak të mjegullës dhe treni jonë ishte përplasur me një tren mallrash.
“Nuk e pyeta për njerëzit që ishin me mua. E sheh, nuk kishte nevojë të pyesja fare.
“Me kujdes xhaxhai filloi të më tregonte, por- unë fillova të flas kot më kot, ma merr mendja. Më kujtohet pamja e frikësuar e fytyrës së xhaxhait, dhe infermierja duke e përzënë atë me pëshpërima.
“Pas kësaj, çdo gjë e turbullt. Më duket se u bëra vërtet shumë i sëmurë, dhe nuk pritej që të jetoja.
“gjithësësi, unë jetova.”
Pasoi një heshtje e gjatë. Leider nuk po më vështronte dhe as unë nuk po e vështroja. Zjarri po digjej me ngadalë dhe ai po e shihte.
Pas pak ai foli:
“ Ti më përbuz. Natyrisht. Unë përbuz veten time gjithashtu.”
“Jo, unë nuk të përbuz ty; por-“
“Ti më fajëson.” Unë iu fsheha vështrimit të tij. “ Ti më fajëson,” përsëriti ai.
“Po”
“ Dhe në këtë pikë, duhet të them, që ti je pak i padrejtë. Nuk ishte faji im që unë kisha lindur i dobët.”
“Por një burrë mund ta mposhti dobësinë e tij”
“Po, por vetëm nëse ai është i paisur me forcën për ta bërë këtë.”
Fatalizmi i tij më bëri që të bëja një gjest neverie.
“Vërtet që nënkupton që meqë nuk e tërhoqe atë litarin do të thuash që NUK KISHE MUNDËSI që ta tërhiqje?”
“Po”
“Dhe është shkruar në duart e tua që ti nuk do mundje?”
Ai pa pëllëmbët e duarve të tij.
“Këto janë duart e një burri shumë të dobët,” tha ai.
“Të një burri kaq të dobët sa nuk mund të besojë në mundësinë e vullnetit të lirë për veten e tij apo ndonjë person tjetër?”
“Këto janë duart e një burri të zgjuar, i cili mund të peshojë faktet dhe ti shohë gjërat ashtu siç janë.
 “Por, mu përgjigj këtu: Ishte e paracaktuar që ti nuk do mund ta tërhiqje atë litar?”
“Ishte e paracaktuar.”
“Dhe ishte shënuar tamam në duart e tua që ti nuk do e terhiqje atë litar?”
“ Eh mirë, e sheh? Kryesisht janë gjërat që personi DO i bëjë që janë të shënuara. Gjërat që nuk do i bëjë – gjërat e panumurta negative,- si mund të presësh që ATO të jenë të shënuara?
“Po pasojat e atyre  që dikush le pa bërë mund të jenë pozitive?”
“Tmerrësisht pozitive. Duart e mija janë duart e një burri që ka hequr një vuajtje të madhe në jetën e mëpasme.”
“Dhe a ishte ajo dora e një burri TË DESTINUAR që të vuante?”
“Oh, po. Mendova që ta thashë këtë.”
U bë heshtje.
“Mirë,” thashë, më një simpati të pavolitshme, “besoj që të gjitha duart janë duart e njerëzve të destinuar të vuajne.”
“Jo të njerëzve të destinuar të vuajnë kaq shumë sa – Unë- kam vuajtur- për sa kohë që akoma vuaj.”
Këmbëngulja e keqardhjes së tij ndaj vetvetes më bëri të më shkojnë mornica dhe u ktheva mbrapsht tek pyetja së cilës ai nuk i ishte përgjigju drejt për së drejti.
“Me thuaj mua: Ishte e shënuar në duart e tua që ti nuk do e tërhiqje atë litar?”
Përsëri ai pa duart e tij, dhe më pas, duke i mbështetur fort në fytyrën e tij, u përgjigj, “Ishte e shënuar shumë qartë, ishte e shënuar në duart E TYRE.”
Dy apo tre ditë pas këtij bashkëbisedimi me kishte ndodhur në Londër që të më vinte në mëndje një ide e mprehtë dhe një dyshim i patrazuar. Sa i sigurt mund të ishte Leider që truri i tij, që po shërohej nga goditja, kishte KUJTUAR se çfarë tamam kishte ndodhur gjatë atij udhëtimi me tren? Si mund ta dinte ai vallë që truri i tij thjesh, në atë gjëndjen e shkëputjes, kishte SHPIKUR te gjithë këtë histori? Ndoshta mund të kishte ndodhur që ai kurrë nuk i kishte parë këto shenjat në duart e atyre njerëzve.
Sigurisht që ishte një shteg me dritë. I kisha shkruar kështu, menjëherë një letër Leider-it ku i tregoja për këtë.
Kjo ishte letra të cilën tani, në vizitën time të dytë, e kisha gjetur dëshpërimisht të ngulur në stendën e letrave. Mu kujtua premtimi që ta shpëtoja. U ngrita nga mbajtesja e vatrës, shtriqa krahët, mu hap goja, dhe shkova të plotësoja qëllimin tim kristian. Nuk kishte asnjë njeri në koridor. “Vesa e shiut” kishte pushuar tashmë. Dielli kishte dalë pozitivisht, dhe dera kryesore ishte hapur kanat për nder të tij. Cdo gjë përgjatë bregut të detit ishte e bukur dhe e shkëlqyer, duke u tharë, ndriçonte. Por unë nuk doja të shmangesha nga qëllimi. Shkova tek stenda e letrave. Dhe letra ime nuk ishte atje! Kjo gjëja e vogël trime dhe e shkathët ishte arratisur! Nuk mendoja që nuk do mundej të kapej dhe të sillej menjëherë në vënd. Ndoshta alarmi kishte rënë tashmë nga tingëllima e asaj ziles që lajmëron pushuesit edhe ata që janë disa milje larg, që një  letër ka shpëtuar nga stenda e letrave. Unë pata një përfytyrim të zarfit dukë rendur me vrap pergjatë vijës së bregut, e ndjekur nga kamarieri i vjetër por aktiv dhe një tufe vëndasish të rëndësishëm. E pashë tek distancohej prej atyre të gjithëve, triblonte rojet e bregut  të dyfishuara, duke kapërcyer shenjat e ndalimit në breg, fatkeqësisht duke plagosur vetveten, duke humbur shpejtësinë, dhe në fund, me një dëshpërim të madhërishëm duke u larguar në det të hapur. Por menjëherë më lindi edhe një ide tjetër. Ndoshta ishte khtyer Laider?
Po ai ishte. Me zuri vështrimi së largu ne rërë një formë që edhe në pikën më të vogël të saj më kujtonte atë burrë. Isha i kënaqur dhe i pakënaqur- më shumë i kënaqur sepse kompletoi skenarin e viti të kaluar, dhe i pakënaqur, sepse kësaj here do ishim në mëshirën e njëri tjëtrit: nuk do kishim më qetësinë e heshtjes dhe kohën e lirë që do donim. Ndoshta i kishin thënë që unë isha atje dhe ai kishte dalë jashtë që të më shmangej për sa kohë që nuk ishim parë me njëri tjëtrin. Oh dobësi, dobësi! Pse dredhon? Vura kapelen, vesha pallton dhe renda jashtë që ta takoja.
“ Gripi i sezonit, patjetër?” pyetëm të dy në një zë
Ka një kohë limit gjithsesi në të cilën një njeri mund të flasë me tjetrin për gripin; dhe ndërsa matnim rërën me hapat tona, po ndjeja që Laider e kishte kaluar ketë limit. Po çuditesha se si ai nuk po ndalej dhe nuk po më falenderonte mua tani për letrën. Ai duhet ta kishte lexuar patjetër. Duhet të më kishte falenderuar menjëherë. Ishte një letër e shkruar shumë mirë, një letër e mrekullueshme. Por natyrisht nuk mendoj që po priste që ta niste përgjigjen e asaj letre me postë? Heshtja e tij ndaj kësaj gjëje më krijoi përshtypjen absurde që ndoshta kisha lejuar veten më shumë se ç’duhej që ta trazoja atë!
Dukej qartë që ai ishte i parehatshëm kur fliste. Por nuk isha unë ai që duhej ta ndihmoja për të dalë nga vështirësia, cilado qoftë ajo. Ishte ai që duhet ta çlironte veten nga tendosja e vetëimponuar.
Befas, pas një pauze të gjatë, ai arriti tani të thoshte:
“ U tregove i mirë që ma shkruajte atë letrën”.  Më tha që sapo e kishte marrë, dhe pastaj dredhoi në spjegime të kota. Mendoja që të paktën të më thoshte që kishte qënë një letër e mrekullueshme, dhe mund ta imagjinoni bezdinë time kur ai pas një intervali tjetër tha: “ Më preku shumë vërtet.” Unë kisha dëshiruar të kisha qënë bindës, dhe jo ta prekja. Nuk e duroj dot kur më thonë që i kam prekur.
“Nuk mendon,” e pyeta,” që mund të JETE krejtësisht e mundur që truri yt ti ketë shpikur të gjitha ato kujtime të ngarjeve që ndodhën para aksidentit?”
Ai psherëtiu thellë
“ Ti më ben që të ndjehem vërtet shumë ne faj.”
“ Kjo është ekzaktësisht gjëja e fundit që unë do kisha dashur të bëja!”
Kishim ndaluar të ecurën tonë. Ai qëndroi duke goditur me nervozizëm rërën e fortë me shkopin e tij.
“Në një farë mënyre teoria jote ishte krejtësisht e drejtë. Por nuk i shkoje deri në fund. Nuk është vetëm e mundur, por është gjithashtu fakt që unë nuk i pashë ato shenja në duart e tyre. Ato nuk ishin hiç aty. Unë nuk isha aty. Madje nuk kam pasur një xhaxha në Hampshire. Kurrë nuk e kam pasur.
Tani unë fillova gjithashtu të shpoj rërën.
“Mirë atëhere” thashë unë, “ Në këtë rast jam unë që ndihem budalla”
“Unë nuk kam as të drejtën të të kërkoj të falur, por – “
“Oh, nuk jam i zemëruar. Vetëm se më mirë do kisha dashur që të mos ma kishe thënë fare këtë të fundit.”
“ Do kisha dëshiruar edhe unë që të mos të ta thosha. Ishtë mirësjellja jote, e sheh, që më detyroi. Duke dashur që të më heqësh një barrë imagjinare nga ndërgjegja, ti ma ngarkove atë me një barrë reale.”
“Më vjen keq, por ti, krejtësisht me vullnet të lirë, ma tregove ma nxorre ndërgjegjen tënde ne pah vitin e kaluar. Nuk arrij të kuptoj pse e bëre këtë.”
Jo, sigurisht që jo. Unë nuk e meritoj këtë. Por mendoj që ti po. Mund të të spjegohem? Kam frikë se kam folur tashmë më shumë se sa duhet për gripin tim dhe nuk më ka mbetur më gjë për të thënë perveçse të spjegohem. Mirë, pika ime e dobët, ta thashë vitin e kaluar, por ndodh që të jëtë përsosmërisht e vërtetë që pika ime e dobët të jetë – vullneti im. Gripi sezonal siç e di dhe vetë, mberthen në mënyrë të pagabueshme pikat e dobëta të personit. Nuk tenton fare që të minojë imagjinatën time. Kjo do ishte një shpresë e mjerë. Unë mjerisht kam një imagjinatë tepër të fortë. Në kohë të zakonëshme imagjinata ime e lejon vetveten të qeveriset nga  vullneti. Vullneti im e mban atë nën fre duke e ngacmuar vazhdimisht. Por kur vullneti im nuk është mjat i fortë sa ta mbaje nën fre, atëhere imagjinata ime ia merr me galop. Unë madje mund të bëhem si një fëmijë i vogël. I tregoj vetvetes përrallat më qesharake të mundëshme dhe – e keqja është- që nuk e mbaj dot veten por ia tregoj dhe miqve te mi. Derisa të jem shëruar krejtësisht nga pasojat e gripit, nuk mund të jem një shoqëri e pranueshme për ndonjeri. Unë jam krejtësisht i ndërgjegjshëm për çfarë ndodh dhe prandaj iki larg dhe qëndroj derisa shërohem mirë. Duket absurde por duhet të të rrefej që vërtet më erdhi keq vitin e kaluar kur filluam atë bashkëbisedimin bashkë. E dija që shumë shpejt do më ikte vetja nga duart, apo ndryshe, shumë shpejt do rrëshkisja. Ndoshta do ishte dashur të të paralajmëroja, por unë jam edhe i turpshëm. Pastaj ti përmende subjektin e leximit të vijave të dorës. Më the që besoje në të. Unë u çudita për këtë. Kisha lexuar një herë dikur librin e Desbarolles rreth kësaj gjëje, por jam i detyruar të them që e kisha menduar të gjithë teorinë si të pa kuptimtë, në të vërtetë.”
“ Kështu,” gulçova unë,” nuk qënka e vërtetë as që besoke në leximin e vijave të dorës?”
“Oh, jo. Por nuk mund të ta thosha këtë.Ti kishe filluar të më thoshe që besoje në leximin e vijave të dorës dhe pastaj shkove më tej duke e përqeshur atë. Ndërkohë që e përqeshe, unë e pashë veten time si një  njeri me një arësye të jashtëzakonshme  për të mos e përqeshur; dhe në momentin kur besova qe kisha një arësye të qëndrueshme për të mos u tallur me të, une kisha gjithë historinë – ose të paktën e kisha të vizatuar në përgjithësi – të qartë para meje.”
“Nuk e kishe menduar kurrë më parë?” Ai tundi kokën në shenjë mohimi. Sytë e mi sa nuk dolën nga zgavrat. “ E gjitha ajo ishte një gjë absolutisht e improvizuar në çast?”
“Po,” tha Laider, me njëfarë përulësie, “ Kaq i tmerrshëm jam. Nuk mund të them që detajet e historisë që po ju tregoja atë mbrëmje plotësoheshin ndërkohë që unë ë krijoja atë. Unë po i konturoja hollësitë gjatë kohës që ne po flisnim për leximin e vijave të dorës në përgjithësi dhe ndërkohë që po prisja për momentin që historia të tregohej në kohën e duhur. Dhe nuk dyshoj që i shtova ca penelata në momentin që po e tregoja. Mos imagjino që unë gjeta kënaqësinë më të vogël duke të mashtruar. Eshtë vetëm vullneti im, jo ndërgjegja ime, i cili dobësohet për shkak të gripit. Thjesht nuk mund të komandoj që të mos them atë që krijoj për momentin dhe të mos e them me aftësinë time më të mirë. Por unë jam krejtësisht i turpëruar gjithë kohën.”
“ Por jo për aftësitë e tua, sigurisht?”
“Po, për ato gjithashtu,” tha ai, me buzëqeshje të trishtuar. “ Unë gjithmonë e ndjej këtë që nuk po tregohem i drejtë me idetë e mija.”
“ Po e kritikon veten ashpërsisht, më beso.”
“ Po tregohesh i mirë me mua që ma thua këtë. Je shumë i sjellshëm në përgjithësi. Nëse do e kisha ditur që je burrë i besës, ne kuptimin më të mirë të fjalës, nuk do kisha qënë kaq i ndrojtur të të shihja tani dhe të të rrëfehesha. Por unë nuk do dua të përfitoj nga mirësjellja jote dhe mënyra e butë e komunikimit.Shpresoj që ndonjë ditë do mund të takohemi diku, kur unë të mos jem i sapo dalë nga gjëndja e gripit dhe unë nuk do të të dukem si një takim krejtësisht i padëshiruar. Por kështu siç është unë refuzoj që të shoqërohem me ty në këtë periudhë, unë jam më i madh në moshë se ty dhe kështu që nuk do kem turp që të të paralajmëroj që të mos shoqërohesh më me mua.”
Unë e zhvlerësova këshillën e tij, sigurish; por për një burrë me vullnet të dobët, ai u tregua i fortë.
“Ti,” tha ai “ thellë brënda teje nuk do doje që të ecje dhe të flisje me një njeri që në çdo moment mund të çorodisë me përralla qesharake. Dhe unë nga ana ime nuk dua ta degradoj veten time duke u përpjekur që të mashtroj ndonjë, sidomos dikë që e kam mësuar të më shohë tej për tej. Le të mendojmë që këto dy bisedat që bëmë nuk kanë ndodhur kurrë. Le ti përkulemi njeri tjetrit, si vitin e kaluar, por kaq le të jetë. Le të ndjekim pikë per pikë atë që ndodhi vitin e kaluar.”
Me një buzëqeshje, pothuajse të gëzuar, u kthye mbi themrat e këpucëve dhe vazhdoi të eci me një ecje të shpejtë. Unë mbeta pak i dekurajuar. Por edhe unë isha më se i kënaqur. Çlodhja dhe qetesia, magjia e lirisë- të gjitha këto gjëra, nuk do ishin te humbura, pas gjithë kësaj. Në heshtje e falenderova Laider për këtë; dhe gjatë javës unë me besnikëri ndoqa gjithë sistemin që ai kishte propozuar për ne. çdo gjë ishte si   në vitin e kaluar. Nuk i buzëqeshnim njëri tjetrit, përkuleshim pak, kur hynim apo dilnim nga dhoma e ndejtjes apo nga dhoma ku pinim cigaren dhe kur takoheshim në rërën e gjërë të plazhit apo në atë dyqanin e vogël që kishte një biblotekë të vogël dhe të zbehtë në formë rrethore.
Një herë apo dy gjatë javës më ndodhi që të mendoja që ndoshta Laider më kishte thënë thjesht të vërtetën në bashkëbisedimin tonë të parë dhe një gënjeshtër të zgjuar në të dytën. Unë vrenjtesha nga kjo mundësi. Ideja që dikush donte të më largonte ishte ishte tepër e pakëndëshme. Gjithsesi unë duhet të sigurohesha përsëri. Ditën e fundit të qendrimit tim, unë sugjerova, në dhomën e vogël të duhanit, që të dy ne, si kokefortë për ti gjetur fundin gjërave, të bisedonim. Dhe kështu bëmë të dy me kënaqësi. Dhe pas njëfarë kohe ndodhi që të thosha që kisha parë këtë mbasdite një numur të madh pulëbardhash që fluturonin shumë pranë bregut.
“Pulëbardha?” tha Laider, duke rrotulluar karrigen e tij nga mua.
“Po. Dhe mendoj që kurrë nuk e kisha vënë re më parë se sa jashtëzakonisht të bukura janë ato kur krahët i ndriçohen nga drita.”
Laider me hodhi një vështrim ta shpejtë dhe pastaj i largoi sytë nga mua.
“Mendon që janë të bukura?”
“sigurisht.”
“Epo mirë, ndoshta janë, po; besoj që janë. Por – mua nuk më pëlqen që ti shoh. Ato gjithmonë më kujtojnë diçka – një gjë të tmerrëshme - që më ka ndodhur njëherë.”

Ajo ishte vërtet një gjë e tmerrshme.

Solli ne shqip M.P.