SILUETE

I.

Ky diell përtac që shkon të flerë

atë çka dogji,

mashtrueshëm e lëpin...

Mbi minaret dhe kryqet

rrëshket ngadalë,

ngadalë zvarritet, zvarritet pa pushim

para se muzgu nën zotërim

krejt tokën të marrë.

Pemët rrëshkasin

mbi barin e përgjumur

gjithë lagështi.

Dyert po mbyllin

të gjitha foletë një e nga një..

II.

Po ja nga turmë e murrme

përballë del ai

dhe shëtit me ngadalë

gjithmonë në qetësi,

veshur me një pallto

të zezë, të gjatë...

Nga pas e ndjekin kinezja

e tij

dhe qeni

i tij…

Kinezja mban në kokë

një kasketë ngjyrë gri

ndërsa qeni i madh

është pis i zi.

III.

E ngrohtë qëlloi

kjo ditë e vjeshtës së vonë...

Si ashkël më merr rrjedha,

të rrezistoj nuk mundem

Njerëzit më afrohen

me shumë fytyra

që si letra bixhozi

hapur i mbajnë nëpër duar.

« Zgjidh një » më thonë

« atë që të pëlqen më shumë »...

Unë zgjedh fytyren time

me zgjedhje të detyruar

pas orës së dymbëdhjetë

të ditës së gjatë të punës,

mbërthyer

në kornizën e xhamit të derës,

të subëay-t që do më abortojë

së shpejti.

« Ta zhubros » mendoj

« dhe ta hedh nga dritarja ? »

IV

Përse e ngjit ashtu vështrimin

në fytyrën time të xhamtë ?

Është krejt e kotë...

Nuk e kupton që sferat

janë të ndryshme ?

dhe ne rrotullohemi brenda tyre

si hamsteri i vogël

në rrotën e tij burg-lodër

me të cilën kujton se luan.

Mos më shiko.

Jetojmë brenda rrotave

që burgosur i mbajnë

gishtërinjtë tanë të lodhur.

Rrathët si vathët e syve

monedhat paguese të dëshirave

të kësaj bote rruzullmbyllur.

V

Bën vapë.

Buzët e mëdha zinxhiri hap...

Ky diell budalla

me kohë ka perënduar

dhe bebëzat e mia

brenda tij tashmë janë shuar.

Vjen ora kur nga turma

shkëputet ai

me pallton e gjatë...

i qetë e me ngadalë

me kinezen ngjyrë gri

dhe qenin e tij të zi.

Moment

Me buzë të mavijta
mosdashja kafshon...
ventuzë në muzg.
E qetë...
bosh...
e thithur...
derisa xixa mes rrënjëve të bëra shuk
momentin e shkëlqen.
Nga larg shkëndijat vorbullohen,
përvoje turme ne muzg,
flakën e ushqen,
e flaka i ngroh butë
ne ngërç gishtrinjtë
gërshetuar një nga një...
Lëmshi nga larg zë e afrohet
herë duket
herë zhduket
nën të ndriturat lëpirëset gjuhë...
shkëlqen i lagur...
shuhet ngadalë...
"njeriu vitruvian"
bri meje shtrirë rri,
në pozicion horizontal.

Moment

Me buzë të mavijta

mosdashja kafshon…

ventuzë në muzg.

e qetë…

bosh...

e thithur...

deri sa xixa mes rrënjeve të bëra shuk

momentin e shkëlqen

Nga larg shkëndijat vorbullohen

përvoje turme në muzg

flakën e ushqen

e flaka i ngroh butë,

në ngërç gishtrinjtë

gërshetuar një nga një...

Lëmshi nga larg zë e afrohet

herë duket

herë zhduket

nën të ndriturat lëpirëset gjuhë…

shkëlqen i lagur...

shuhet…

ngadalë...

« njeriu vitruvian »

bri meje…

shtrirë rri,

në pozicion horizontal.

Qetësi

Jam e qetë,
si një rrafsh i sheshtë…
Era e çmëndur
majat i rrafshoi.
Dëbora shkriu
zjarrin e shoi.
Gishtat e kohës
gdhëndin një mallkim të ri :
“zoti të dhashtë..."
..................... qetësi!

Poema e Dhimitraq Papandos "Ndjej një ëndje shumë të lashtë" dhe komenti im per te.

Ndjej një ëndje shumë të lashtë
..................SHPIRTI

Fasha drite më rrethuan,...si fantazma vrik u zgjuan.
Endje vluar i përgjoja si krejt qënjen m’a pushtuan;
Si më mpinë, më përpinë në një shtjellë të pa fund,
Në një hon të zi kujtimesh, që më shtyp, më humb, më mund.

Hije drite më rrethojnë, më përqeshin, më mundojnë.
Bot’n e vjetër tek më sjellin, para syve ma tregojnë.
Hyj mes qerthujve të tyre, qëmtoj brengat dhe i marr.
Prek një puthje fluturake,...shtyp një dhimbje,...ndez një zjarr.

Dhe hap portën e harresës prej nga rrjedhin ngjarjet lumë,
Një nënqeshje e kërkuar, a një zë i ëmbël shumë;
Që më çjerr në thelb të zemrës, më hap plagë, më përfund,
Ma derdh gjakun e përtuar, pikë rëndë porsi plumb.

U përfalem kryeulur, krahët hapur e pa shpresë,
Porsi mëkatari i djegur, Zotin lut dhe kërkon ndjesë.
Gjunjëzuar u blatohem, si një qingj zënë në faj,
Dhuroj zemrën e munduar, përpëlit sytë dhe qaj.

...Shpëtimtar më vjen përvjedhur një i trishtë frymëzim,
Më flladit mes ngashërimesh, sjell të njelmët ngushëllim?
Vjen e hyn në gjoksin tim, tingëllon në mijra zile,
Më trazon shtrojet e zemrës me një flakëzë jeshile.

Më prek ndjenjat mëkatare, m’i këndon fletë më fletë;
Më ndez gjakun e tejftohur nëpër afshe të vërtetë.
Më zgjon trille lodërtare, plot pasione e tundime.
Mbjell fidanë të panjohur në taban të zemrës sime.

Prej së errti duke ardhur, si vjen drita në mëngjes,
Drithëron e përpëlitet si një fluturzë që vdes.
Si një fluturzë e ngratë që një natë pat jetuar,
Fluturoj dritë më dritë me një mall të përvëluar…

…Porsi zëmra e trumcakut trokëllin në gjoks të valë,
E dëgjoj nëpër vegime, tek përçart në mijra fjalë.
E dëgjoj si rreh i dridhur, ritmin prishur me mundim,
Vjen rrëmben çdo hov të gjakut, e burgos në trupin tim.

Dhe më mbush gjoksin e ndrydhur plot me erëzë të ndritur,
Më lëvrin gjakun e nxehur, ndër damarë të paditur.
Nëpër rrugë të papara, kurrë që s’i kam kërkuar,
Ndër mistere ëndërrore ku fle shpirti i virgjëruar.

“Shpirt, o shpirt, ti zjarr qielluar, gjunjëzuar të betohem,
Sa të ndritë dhe një dritë rrotull saj do të harrohem.
Do vërtitem dit’ e natë, sa të digjem edhe vetë,
Të arrij i lumturuar dritëzimin e vërtetë.”

XXX

Porsi lulja mbledh nektarin, me mundim e pak nga pak;
Ashtu shpirti-i turbulluar kërkon lotin nëpër gjak.
Në çdo skutë, në çdo shtjellë, ku shkumbon pasionet terri,
Ndër burime angushtie, ku pikon jeshilin vreri.

Dhe qëmton e mbledh çdo grimë gjer të fundit hidhërim,
Ndër reflekse dritëhijesh e gjurmon në pambarim.
Si e ndrit mes ledhash fine dhe e sheh që vetëtin,
E përthith në thelb të tij, ku i jep bekim divin.

Dhe pastaj si llav’e zjarrit që çan dheun dhe shpërthen,
Loti i djegur prej së thelli kërkon syrin dhe e gjen.
Duke shkuar ndër të fshehta monopate të harruar,
Gjen dritarezën e shpirtit në kristal të mjegulluar.

Bulëzon shkëndi hyjnore në një qoshe fare pak,
Por djeg dheun porsi dielli edhe qiellin e përflak.
Njom qerpikun që fsheh syrin dhe misteret brenda mbyll,
Pas një mjegulle mortore shkëndijon e ndrit si yll.

...Hej, një zjarr që rri i fshehur nënë dritën e pahitur,
Nënë detin e stolisur me qerpik të farfuritur;
Ku përvjedhur pres e ruaj më të voglin reflektim,
Prej pasqyrëzës së shpirtit ta pranoj në thelbin tim.

Ta thërres me zë të mirë prej së thelli gjer t’a shoh,
Se si ndrit nga funde detesh nëpër ngjyra si ato.
Ndër etere ëngjëllore do t’a gjej t’a marr në gji
Dhe në buzë të përvëluar t’a rrëmbej lotin t’a pi.

Dhe të shtyp dhimbjen e hidhur të një vuajtje pa shpresë,
Ku mundohet ethe-e shpirtit duke dashur të mos vdesë.
Si me lotin e zhuritur përcjell vrerin gjer në varr...
...Vrikthi kokën ngre përpjetë, retë shoh tek marrin zjarr.

Lart, atje ku qielli ndritet në një fill prej vetëtime,
Prej nga zbret fryma divine dhe përndrit gjith’ qënjen time,
Me një shtjellë kaltërsie krejt të virgjër e pa njollë;
Vjen dhe më mbështjell të gjithin në një cergë tej të hollë.

Duke sjellë prej lartësive grimca pluhuri kozmik,
Më mbulon më nxeh të tërin me një frymëzim magjik.
Grimca pluhuri të ndezur nëpër zjarre herezie,
Që qëmton dhe sjell së larti plot tundime dritëhije...

...Vrap rrëmbej një laps të thatë dhe e ngjyej drejt në flakë,
Gërma zjarri vë në radhë të një ëndje shumë plakë.
Të një ëndje tej të vjetër, që zhurit e djeg si prush,
Që më ngop me fllad dëshirash, më trazon, më deh, më mbush.

XXX

I mbledh mjeshtrit e harruar që nga koha shumë e lashtë.
Nxjerr fantazmat që nga varret dhe i ftoj të dalin jashtë.
Flokëgjata, hijen çjerrë si afrohen përreth meje,
Më përshkojnë... si një thirrje që sublime hyn ndër deje.

Pastaj... gjurin vë në tokë, pulit sytë që lotojnë,
Nëntë muzat thërres pranë përreth meje të vallzojnë.
I ngreh duart, shënoj lartë, drejt atje ku lindin retë,
Drejt atje ku ngjizet fryma, drejt në thelbin e vërtetë.

Këngë ngre porsi kan’ bërë qëkur bota është zënë,
Mes shtërzimit, i munduar, vargëzoj fjalën e thënë.
Vargësoj fijet e hirit që qëmton i zbukuruar,
Prej eteresh të papara më sjell këngën e kënduar...

...Porsi pluhuri pa jetë që veç sillet nëpër erë,
Në mes pyllit në bunacë, pa dëgjuar dhe pa ndjerë.
Fluturon ashtu i vdekur, pa e ditur, pa kuptuar,
Pa menduar asnjëherë që ka forcë të paçmuar.

Nga të fryjë frym’ e dheut, pa qëllim atë e ndjek.
E ngre lartë gjer në qiell, pastaj poshtë e përpjek.
I padukur, i pandjerë, i duruar rri platitur,
Eshtë atje, por nuk e shohim, rri i fshehur, i paditur.

Por kur dielli, me një rreze që çan degët, mbi ‘të bie,
E përndez, i jep përflakje të çuditshme prej magjie;
Mes të bukurës të pyllit nëpër grimca melodish,
Fton sirenat prej përrallash... perëndit’ atje i grish.

Ashtu dridhet, drithërohet dhe e djeg vehten me gaz...
...Eshte frym’ e dashuruar, që tani i vete pas.
Dhe i ndezur nëpër flakë s’është më pluhur pa jetë,
Eshtë brenga, gazi, loti, shpirti im që digjet vetë.

Gjarpëron e përpëlitet, do të shkojë.-Po ku vallë?
Rreze diellit i jep dritën, e përndez e mban të gjallë.
Dhe si vjen, veson i vjedhur si rrebeshi në pranverë,
Më mbulon me tis qielluar, tek afrohet nëpër erë.

Hyn tinzar në qënjen time, kordat zemrës m’i trazon,
M’i tendos dhe me ‘to luan, gjer në fund të shpirtit shkon.
Dhe atje një dor’ hyjnore e bekon me hir magjie,
Dhe kështu në gaz e vaje nis një këngë fshehtësie.

Ndër damarët ku rrjedh jeta ndjej si shket si zjarr i gjallë,
Melodinë që nis shpirti e përcjell me mall të rrallë.
Ajo rritet e zmadhohet, si furtuna më përfshin,
Më thith thelbin, më merr shpirtin, tërë qënjen m’a përpin...

XXX

...Por kur dielli që jep jetë shkon e fshihet prapa resë,
Grimc’ e ndezur përpëlitet duke dashur të mos vdesë.
E vështoj se si cfilitet brenda meje, ja atje,
Që nga mesi kraharorit diellin ndjek si hyn në re.

Tok me afshin që ndjek diellin, digjet pluhuri dhe vdes,
Përvëlon dhe zemrën time... ja këput kordat në mes.
Më shtërngon lugun e fytit, ma ngushton, frymën më mban,
Me një dorë keq të rëndë më përndrydh zemrën që qan.

Mes pasqyrëzës kristale mjegulluar ndër pasione,
Kërkon qiellin prej së errti ku rri strukur nëpër hone.
Pas qerpikut perderëndë vështron blunë e pagojë,
Atje lart si yll i bardhë dëshiron të fluturojë.

Pa shkëlqimin e bekuar, s’do të mundte që të rronte,
Do të ishte varkë e thyer në një det pa horizonte,
Do venitej dhe do vdiste duke shuar mengadalë,
Si qiriri që lut flakën dhe djeg vehten i pafjalë.

Fluturo grimcë divine nëpër ajrin e ndriçuar!!
Mos u fshih në hone hijesh në humnera e harruar!
Mes mëndafshit të lëndinës lastaruar në pekule,
Vështro barin e jeshiltë, sesi puthet me një lule!

Ah! Por jo! Pluhur’ i fjetur rri, pret diellin që t’a zgjojë,
Pret ndriçimin magjipjotë t’i jap’ jetë, t’a bekojë.
Vjen vërdallë i çuditur pa e ditur ku të vejë,
Herë në terr e herë në dritë, ndjenjë tjetër që të gjejë.

Fle tulatur nëpër brenga, fshehur ndjenjave vallzore,
Shpuzë ëndrrash mban mbuluar mes kujdesjesh ëngjëllore;
Por si ndritet frymëzimesh, zgjohet, dridhet dhe shkëlqen,
Lodron rrezeve të dritës që mes shtjellash e rrëmben.

Fluturon tej horizontesh, qiellit ngrihet në zenith,
Rëmben thirrjen e kërkuar, thërret frymën dhe e ngrith.
Hedh një valle midis vajesh, midis këngësh vajet ndjell,
Mbjell gëzimin midis hijesh, në mes ferrit prehjen sjell.

...Herë trup që nuk ka dritë, herë trup që nuk ka hije,
Herë yll mbetur eteresh, që gjëkundi dot nuk bie.
Herë perlë dritë fikur në guackë mbyllur mbetur,
Herë ëndërrzë e bardhë në fëmijën e përfjetur.

Lule e egër plot aromë që në vazo është mbjellë,
Ja demon i zi i ferrit në mes të parajsës sjellë.
Frym’ e natës, klithm’e zogut yjtë një nga një që shuan,
Ja rënkim’ i zemrës sime që gjith’ vuan, vuan, vuan...

Midis poezive te mrekullueshme ( ne llojin e vet) te DP , te cilat jo vetem kane ushqyer shpirtrat tane me bukurine e vargut por njekohesisht, nuk di pse mua me duket sikur kane kenaqur dhe shije tona muzikore me muzikalitetin e tyre, poema “Ndjej nje Endje shume te Lashte” eshte njera nga ato qe vendoset pa frike ne krye te listes se poezive te tij. Ajo eshte nje udhetim qe autori ben neper shpirtin njerezor, neper labirinthet e tij, mbathur me kepuce ritmesh dhe kastanjeta rimash ne duar, duke patur si udherrefyese nga nje rreze dielli qe here del ne horizont dhe here hyn nen re, per ta pare ne pamje te ndryshme shpirtin qe po eksplorohet . Eshte nje endje shume e lashte… deshira e cdo njeriu ne pergjithesi dhe e autorit ne vecanti, per te eksploruar shpirtin. Poema eshte e ndertuar ne kater pjese dhe edhe pse DP nuk i ka emertuar pjeset une personalisht ( nese DP nuk ka ndonje kundershtim) do i vija emra dhe do i quaja perkatesisht I- Udhetimi, II- Loti III- Nen rrezen e diellit dhe IV – Nen hije.
Ne pjesen e pare autori na merr me vete ne udhetimin e tij neper shpirt dhe na fut ne nje ambient abstrakt dhe mistik, ne nje vend te ngjashem me pikturat abstraksioniste, ku qendrojne here ne terr dhe here ne drite te gjitha ndijimet dhe perceptimet tona, te gjitha kujtimet e largeta dhe te aferta, te gjitha puthjet perqafimet, perkedheljet dhe dhimbjet pendimet....

Fasha drite më rrethuan,...si fantazma vrik u zgjuan.
Endje vluar i përgjoja si krejt qënjen m’a pushtuan;
………………………………………………………………………………..

Dhe hap portën e harresës prej nga rrjedhin ngjarjet lumë,
Një nënqeshje e kërkuar, a një zë i ëmbël shumë;
Që më çjerr në thelb të zemrës, më hap plagë, më përfund,
Ma derdh gjakun e përtuar, pikë rëndë porsi plumb.

Pjesa e pare mbyllet me vargje ne te cilat poeti i premton shpirtit te tij ( vetes se tij, Unit te tij) qe do perpiqet gjithe kohen ta mbaje ate ne diell ( te gezuar dhe te lumtur) derisa te arrije dritezimin e vertete ( ndjenjen me te bukur, qe eshte dashuria njerezore).

Pjesa e dyte e poemes, e cila mua me pelqen vecan nga pjeset e tjera eshte “Loti”
Me ckam lexuar poezi, une nuk kam ndeshur ti kendohet lotit me kaq mjeshteri dhe vertetesi sa ne kete poezi. DP futet dhe e kerkon lotin ne rrenjet e tij, e kerkon aty ku prodhohet dhe jo, nuk eshte syri ai qe e prodhon lotin aspak, por eshte shpirti! DP e kerkon ate pikerisht ne ato emocione pozitive apo negative qe vertete e krijojne lotin.

Porsi lulja mbledh nektarin, me mundim e pak nga pak;
Ashtu shpirti-i turbulluar kërkon lotin nëpër gjak.
Në çdo skutë, në çdo shtjellë, ku shkumbon pasionet terri,
Ndër burime angushtie, ku pikon jeshilin vreri.

Lot! Vetem nje pike uje i kripur dhe shihni se cfare eshte dashur per ta prodhuar ate. Sa bukur e ndjek autori rrugen qe ai pershkon qe nga rrenjet e shpirtit i ngjizur nga emocionet tona, ai e ndjek neper gjakun e perflakur, e ndjek ne cepin e syrit dhe si pushoh pak me te atje, e leshon poshte pergjate qerpikeve. Pastaj me respekt dhe dashuri per kete pike te vockel, aspak pike uji, por pike dhimbje e hidherimi dhe me rralle gezimi e kenaqesie, ai kerkon te mos e lere te shkoje kot, te mos bjere perdhe por ta marre dhe ta pije…. Te fuse brenda tij ato ndjenja qe e kane prodhuar dhe qe ajo pike i mban ne cdo molekule te saj, per ta bere frymezuesin e tij te metejshem..

Duke sjellë prej lartësive grimca pluhuri kozmik,
Më mbulon më nxeh të tërin me një frymëzim magjik.
Grimca pluhuri të ndezur nëpër zjarre herezie,
Që qëmton dhe sjell së larti plot tundime dritëhije...

...Vrap rrëmbej një laps të thatë dhe e ngjyej drejt në flakë,
Gërma zjarri vë në radhë të një ëndje shumë plakë.……………………………………………………………………………………..

Ne pjesen e trete te cilen une e shoh si « Nen rrezet e diellit » poeti shetit ne ate pjese te shpirtit ku jane muzat e frymezimit, deshirat dhe pasionet. Ato enden si nje pluhur i fjetur qe prêt vetem nje rreze dielli per te filluar vallezimin. Eshte kjo rreze qe autori leshon mbi to ne pjesen e trete, per ti pare me mire ne drite dhe per te pershkruar reagimin e tyre ndaj ngrohtesise, ndaj dashurise njerezore dhe te gjitha ndjenjave te tjera pozitive.

Por kur dielli, me një rreze që çan degët, mbi ‘të bie,
E përndez, i jep përflakje të çuditshme prej magjie;
Mes të bukurës të pyllit nëpër grimca melodish,
Fton sirenat prej përrallash... perëndit’ atje i grish.

Ndersa ne pjesen e katert dhe te fundit te poemes, DP e pershkruan shpirtin, ne momentet e tij kur dielli futet nen re dhe ai mbetet nen hijen e merzise, vetmise, pa ato rrezet e dashurise njerezore qe ta ndricojne dhe ngrohin...

...Por kur dielli që jep jetë shkon e fshihet prapa resë,
Grimc’ e ndezur përpëlitet duke dashur të mos vdesë.
E vështoj se si cfilitet brenda meje, ja atje,
Që nga mesi kraharorit diellin ndjek si hyn në re.

Ne fund te pjeses se katert DP perseri vallezon ne dritehijet e shpirtit

...Herë trup që nuk ka dritë, herë trup që nuk ka hije,
Herë yll mbetur eteresh, që gjëkundi dot nuk bie.
Herë perlë dritë fikur në guackë mbyllur mbetur,
Herë ëndërrzë e bardhë në fëmijën e përfjetur.

Lule e egër plot aromë që në vazo është mbjellë,
Ja demon i zi i ferrit në mes të parajsës sjellë.
Frym’ e natës, klithm’e zogut yjtë një nga një që shuan,
Ja rënkim’ i zemrës sime që gjith’ vuan, vuan, vuan...


Si strukture, poema e DP ben pjese ne lirikat poetike. Rima e saj eshte e tipit ( aabb) dhe rrjedh krejtesisht e pa sforcuar, gje qe mund te jete merite vetem e nje pene te stervitur dhe nje talenti te lindur. Vargu i DP eshte i lemuar dhe i latuar. Ai nuk e perdredh vargun dhe nuk e rendon me figuracion te rende dhe te lodhshem per lexuesin. Krahesimet, metaforat, simbolet dhe te gjitha figuracionet e tjera, jane sa mjeshterore, aq dhe lehtesisht te zberthyeshme nga lexuesi, te cilit nuk i duhet aspak ti vendosi ato ne nje ekuacion dhe ti zgjidhi pastaj te gjeje perfundimin dhe kuptimin e tyre.
Mjeshter i rimave, ai krijon lehtesisht rima te brendeshme, asonanca dhe konsonanca, dhe jane pikerisht keto qe i bejne vargjet e tij jo vetem te lexohen dhe shijohen por edhe te peshperisin dhe degjohen ne vesh si melodi. Cdo varg ka te pakten dy rima te brendeshme dhe pastaj vjen rima aabb e strofes. Ritmi anapestik tetrameter i vargut, i jep poemes nje bukuri klasike.
E lexoj poemen dhe mendoj: “ Valle si e ka shkruar? Ka bere me pare nje plan nje skeme me pika dhe nenpika te caktuara.. dhe pastaj i ka mbushur? Apo i ka ardhur ashtu njeheresh frymezimi dhe e ka derdhur ne leter?” Por ky kuriozitet i im eshte dicaka e natyrshme qe buron nga mahnitja ime kur lexoj poemen e tij qe me duket si nje qendisje, si nje veper arti e imet dhe e llogaritur, si nje punim filigrame.

Bukovski mbi të shkruarit

Keshtu pra, ti deshiron të bëhesh shkrimtar?

Nëse nuk të vjen si një shpërthim nga brendësia

pa marrë parasysh asgjë,

mos e bëj atë punë!

Nëse nuk të vjen pa të pyetur fare

nga thellësi e zemrës, mendjes, gojës

rropullive të tua

mos e bëj !

Nëse do të të duhet të ulesh

e të qëndrosh me sytë ngulur për orë të tëra

mbi ekranin e kompjuterit

apo përkulur mbi makinën e shkrimit

duke kërkuar fjalën e duhur,

kjo nuk është punë për ty !.

Nëse do e bësh për para apo për famë,

lëre atë punë.

Nëse do e bësh

për të pasur gra në shtratin tënd,

as mos mendo të shkruash !

Nëse do të të duhet të ulesh mbi të

e ta shkruash dhe ta shkruash dhe ta rishkruash përsëri,

më mirë lëre atë punë.

Nëse të duket e vështirë

vetëm duke e menduar,

mos e bëj!

Nëse përpiqesh të shkruash si dikush tjetër,

mos u merr fare me të shkruarën.

Nëse ulesh aty

dhe pret që shkrimi të gjëmojë jashtë teje

dhe pret e pret dhe ai nuk del,

merru më mirë me diçka tjetër.

Nëse shkruan që sëpari t’ia lexosh të dashurës ,

të dashurit, gruas apo prindërve

ose një tjeter njeriu kushdoqoftë

ti nuk je akoma gati.

Mos u bëj si shumw shkrimtarë,

si mijera njerëz që e quajnë veten shkrimtarë

mos u bëj i zymtë, i mërzitshëm

dhe i shtirur,

mos u konsumo duke dashuruar vetveten

Bibliotekat e botës gogësijnë përgjumshëm

mbi tipa të këtij lloji.

Mos i shto ata më shumë.

Mos u merr fare me atë punë.

Për sa kohë që nuk të ka shpërthyer

nga thellësia e shpirtit tënd

si një raketë,

për sa kohë që

të qëndruarit indiferent karshi saj

nuk të bëjnë të çmëndesh apo të vrasësh veten

a dikë tjetër,

mos u merr me atë punë !

Për sa kohë që dielli brenda teje

nuk t’i ka djegur akoma rropullitë

mos e bëj .

Kur vërtet të jete koha

dhe nëse je ti ai i zgjedhuri,

ajo do të ndodhë vetë

Dhe do të vazhdojë e do të vazhdojë

derisa të vdesësh ose derisa

ajo të vdesë brenda teje.

Nuk ka asnjë mënyrë tjetër

dhe kurrë nuk ka pasur.

Bukowski on writing

So, you want to be a writer?

If it doesn't come bursting out of you
in spite of everything,
don't do it.
unless it comes unasked out of your
heart and your mind and your mouth
and your gut,
don't do it.
if you have to sit for hours
staring at your computer screen
or hunched over your
typewriter
searching for words,
don't do it.
if you're doing it for money or
fame,
don't do it.
if you're doing it because you want
women in your bed,
don't do it.
if you have to sit there and
rewrite it again and again,
don't do it.
if it's hard work just thinking about doing it,
don't do it.
if you're trying to write like somebody
else,
forget about it.

if you have to wait for it to roar out of you,
then wait patiently.
if it never does roar out of you,
do something else.

if you first have to read it to your wife
or your girlfriend or your boyfriend
or your parents or to anybody at all,
you're not ready.

don't be like so many writers,
don't be like so many thousands of
people who call themselves writers,
don't be dull and boring and
pretentious, don't be consumed with self-love.
the libraries of the world have
yawned themselves to sleep
over your kind.
don't add to that.
don't do it.
unless it comes out of
your soul like a rocket,
unless being still would
drive you to madness or
suicide or murder,
don't do it.
unless the sun inside you is
burning your gut,
don't do it.

when it is truly time,
and if you have been chosen,
it will do it by
itself and it will keep on doing it
until you die or it dies in you.

there is no other way.

and there never was.

Ditëlindja

Ato duken kaq perfekte në trupin e manekinëve, por ajo e ka barkun e madh tani dhe nuk mund të veshë nga këto. Ka filluar të ecë si një patë e vogël duke peshuar herë nga njëra anë dhe herë nga tjetra. Buzët i janë trashur dhe fytyra ka filluar t’i fryhet. Prenkat i dallohen më shumë se kurrë. Duhet të shoh për diçka tjetër. Nuk mund t’i blej veshje si dhuratë. Eci i nervozuar dhe i merakosur nëpër supermarket. Vitrina… vitrina… vitrina dhe manekinë.

Çfarë t’i blej? Nuk kam as kohë dhe as nerva të bredh . Sapo kam kaluar një ditë të lodhëshme dhe stresuese. Po ajo ndoshta më pret, me atë heshtjen e saj kërkuese, gërryese, me atë misteriozitetin e saj me të cilin më mbështjell dhe më mban lidhur pas vetes. Thellë- thellë ia dua ngaqë më mungon për vete.

Edhe sikur asgjë të mos i blej, përsëri ajo nuk do ankohet, por një re e zezë do ia nxijë vështrimin dhe bubullimat do ushtojnë heshturazi brënda saj për një farë kohe. Shi i rrëmbyer do bjerë dhe do ua lajë dheun shpateve të malit duke marrë me vete dhe bimësinë e lulëzuar të mbirë në to. Unë nuk i dua shkëmbinjtë të zhveshur. Brinjë të thata pa jetë. Dua që ajo të jetë e kënaqur dhe e gëzuar, sidomos tani që mban brënda saj një jetë të dytë. Por ja që nuk më jepet fare për këto gjëra. Do kisha harruar siç më ka ndodhur shpesh nëse nuk do ma kishte kujtuar kolegia ime. Kjo vajzë e ëmbël lozonjare që punon në zyrën ngjitur me mua. E pashë të rrethuar nga një grup njerëzish sot në mëngjes dhe kur iu afrova për të pyetur mora vesh që bëhej fjalë për ditëlindje. Edhe gruaja jote nesër e ka apo jo? Në pesë… Unë qëndrova i shtangur për një moment. Truri sikur nuk më punonte. Ajo më shkundi përsëri me zërin e saj: në pesë apo jo? Ah po… po… po! Tamam në pesë! Si harrova keshtu? Dhe mendo, të harrosh ditëlindjen e një gruaje gjashtë muaj shtatzanë. Ku do mbytesha pastaj? Oh , të falenderoj, më ke shpëtuar martesën. Të detyrohem, të detyrohem shumë. Të detyrohem një të qerasur… jo… një drekë.

Uh…iu afrova dhe i dhashë një përqafim profesional. Atë e kënaq jashtë mase ideja e një dreke me mua. Përkëdhelet dhe pranon me kënaqësi rolin e shpëtimtares.

Mes gjithë telasheve, mbledhjeve, konsultimeve dhe punëve të tjera të asaj dite, shtohet dhe një më tepër. Blerja e dhuratës. Çfarë t’i blej pra? Ja dyqani i këpucëve që i pëlqejnë aq shumë asaj. Por tani i ka këmbët të fryra dhe vesh vetëm këpucë të sheshta. Këmbët e fryra… ah po. E gjeta. Futem në sallonin e pedikures dhe i paguaj një shërbim për masazh të këmbëve dhe duarve. Me çertifikatën në dorë dal të marr frymë përjashta.

Ky shi që qëndron pezull po m’i mbush mushkeritë me lagështirë. Nuk do që të bjerë, qëndron i grimcuar në ajër duke shpërfillur ligjet e gravitetit. Stacioni televiziv i motit parashikoi që do fillonte një shi i cili do vazhdonte njëzetekatër orë pa pushim. Dhe ja… për inat ai nuk bie, ndërsa unë ngas makinen me shpejtësi që të arrij në kohë në shtëpi. Kjo vjeshtë e ngarkuar me lagështi, kjo ditë e ngarkuar si ky ajër me shi më duket sikur po m’i ndryshkin mendimet.Sapo kam kaluar një ditë të vështirë. Kompania po bën riorganizim dhe do kete shkurtime të shumta të vendeve të punës. Asgjë nuk ështe e sigurt, as vendi im, megjithëse i përket një rangu të lartë në hierarkinë e kompanisë.

Pika të mëdha fillojnë të përplasen mbi xhamin e makinës. Eh .... më në fund filloi. Dhe pak dhe arrij në shtëpi. Në pjesën e parkimit sapo futet dhe një makinë tjetër. Nipi i gruas del që andej dhe më përshëndet përzemërsisht. Me ka ftuar Ana më thotë. Sot ? -e pyes – Ajo e ka nesër ditëlindjen. Çfarë ditëlindje, më përgjigjet , unë nuk di asgjë për ditëlindjen. Pse nesër e ka vërtet ? Po. Nesër e ka. Oh, atëhere duhet të shkoj t’i blej diçka të vogël. Jo. Nuk është nevoja. Mos shko. Nuk e sheh çfarë shiu që filloi. Patjetër që do shkoj, nuk mund ta kaloj në heshtje ditëlindjen e saj. Një tufë me lule tek dyqani i qoshes do blej dhe erdha. Bëjeni tavolinën gati ju ndërkohë.

Kisha menduar që t’ia bëja suprizë dhuratën time, kur të zgjohej të nesërmen, por si erdhen punët supriza po i humbet vlerat e saj. Ai do ta uronte kur t’i sillte lulet dhe ajo do e kuptonte që unë i kisha thënë. Shtyj derën e hyrjes dhe përqafoj e puth vajzen tonë dhjetëvjeçare që më del përpara për të më pritur. Ana më pyet për të nipin dhe unë i them që ai ishte duke ardhur. Një tringëllimë tjetër zilje dhe ai gjendet brënda. Gëzuar ditëlindjen edhe pse e ke nesër, por unë nesër nuk mundem të vi. Ai i zgjat një tufë të madhe më trëndafila. Ajo ngel për një moment e shtangur. Diçka do të thotë, por ndrron mendje në momentin e fundit. Kush të tha ? Nipi bën me kokë nga mua. Unë me një qëndrim prej triumfatori po bëhesha gati për në tavolinë. Ajo i merr lulet dhe i vendos në vazo. Ia shikoj të qeshurën që i gurgullon nga brënda. Oh… e njihja mirë. Ia dalloja të gjitha ndryshimet e humorit. Të ishte vallë kaq e lumturuar nga kjo tufë me lule ? Unë zgjas pakon ku ndodhet peshqeshi im. Ja ku është dhe dhurata ime për ty e dashur, i them. Doja ta bëja suprize nesër në mëngjes, por po ta jap që sot, meqë nuk është më e papritur – dhe vështroj buzagaz nipin e gruas. Ajo zgjat duart pak e çuditur, e merr dhuratën, do ta hap pastaj thotë dhe e vë mënjanë. Faleminderit i dashur. Je vërtet i pakrahasueshëm. Ulemi të hamë. Shiu vjeshtak troket në dritare si një i paftuar i dëshpëruar.

* * *

Ditëlindjet po më zbehen dalëngadalë si një negativ filmi i lënë në diell. Dalëngadalë po e humbasin shijen. Vallë kjo ndodh ngaqë po rritem ? Apo ngaqë po lodhem ? Më shumë se thinjat që kanë filluar të më shpeshohen nga viti në vit më lodh festimi i tyre. Drekat që duhet të shtroj, njerëzit që më vine për vizitë, pritje, përcjellje, qerasje, prindërit, vjehrra dhe vjehrri, shoqëria. E vetmja gjë që më gëzon,ështe gjallëria e stinës në të cilën kam lindur. Kur isha fëmijë këto festa më mbushnin me gëzim. Të tjerë merreshin me organizimin e festës për mua dhe unë vetëm këpusja majat e kënaqësise. Ndoshta ashtu do kishte vazhduar nëse nuk do ndroheshin rolet si pa kuptuar dhe unë do isha përgjegjësja e organizimit të ditëlindjeve të mia dhe të ftuarit do ishin ata që do këpusnin majat.

Ai pothuajse gjithmonë i harronte. Çdo herë në mëngjes, mamaja ime telefononte dhe ishte kjo zile që trokiste në kujtesën e tij duke i kujtuar që unë kisha ditëlindjen. Ai shkonte dhe më blinte ndonjë dhuratë . Gjëra të shtrenjta dhe të zgjedhura, por asnjëherë atë që unë vërtet dëshiroja të kisha për ditëlindje. Nuk i kërkoja asgjë. E pse duhej ? Gjithë vitin nuk lija rast pa i përmendur se çfarë tamam do dëshiroja të kisha, çfarë më kishte pëlqyer, çfarë më kishte ngelur në mendje nga shëtitja nëpër treg. Ai gjithmonë më dëgjonte i buzëqeshur. Gjithmonë bisedat e mia i kalonin anash trurit, gjithmonë më blinte një dhuratë që nuk kishte të bënte me ato gjëra që unë vërtet i ëndërroja që t’i kisha. Ai duhet të më dëgjonte. Duhet ta dinte çfarë pëlqeja dhe çfarë jo, çfarë dëshiroja më shumë që të blija. Por ja që jo.

Jam mësuar tashmë. Rebelimet me kalimin e viteve bëhen monotonë, si pikat e këtij shiu mbi dritare dhe trokitja ritmike e lugëve në pjatat ku ishte servirur dreka.

Tani dua që të gjej një mënyrë për t’iu fshehur ditëlindjeve. Dua të bëhem e padukshme një ditë përpara dhe nja tre ditë pas datës së ditëlindjes. Më nervozojnë dhe urimet. E sidomos tani që jam dhe shtatzënë me beben tonë të dytë. Tani më duhet më shumë se kurrë qetësi dhe prehje

Pas drekës marr leje të shkoj të pushoj. Do vi dhe unë të shtrihem me ty, të dëgjoj bebin si lëviz, më thote vajza. Eja, i përgjigjem dhe ngjisim shkallet. I tregoj diçka me zë të ulët dhe ajo fillon te qeshë papushim. Të qeshurat i vazhdojne edhe në dhomën e gjumit pasi futemi në krevat dhe ndezim televizorin.

Ai ngjit shkallët kurioz. Çfarë keni që qeshni ? na pyet.. Ma thoni dhe mua. Një valë e re të qeshurash përfshin vajzën përsëri, ndërsa unë qëndroj e qetë në shtrat me një buzëqeshje të palexueshme në fytyrë.

Qetësisht e pyes : “Kur e kam ditëlindjen unë ?” « Nesër .... ? » Kur është ditëlindja ime ? përsëris pyetjen me të njëjtin ton këmbëngulës, me të njejtën buzëqeshje në fytyrë. Ai kupton që diçka nuk po shkon mirë. « Po në pesë..... » Vajzës i merret fryma nga e qeshura. « Pesë është muaji, i përgjigjem. Ditëlindja ime është në maj, vetëm një javë pas tëndes, e cila është në fund të prillit. »